En, om met zondag 7 en 25 van de HB Catechismus te spreken: “Het geloof komt van de Heilige Geest die het in onze harten werkt, door de verkondiging van het Heilig Evangelie en het sterkt door het gebruik van de Sacramenten”. Vandaar dat in onze hervormde traditie de verkondiging en de sacramenten centraal staan en moeten staan.

Ik zou daarom de titel om willen draaien: ‘kunst uit geloven’. Kunst die voortkomt uit geloof, als een uiting daarvan. Mensen kunnen het geloof op vele diverse manieren uiten. De één gaat zingen, een ander schilderen. Verzin het maar. Vanuit het geloof is alles mogelijk! En natuurlijk kan je enorm geïnspireerd raken en gesterkt worden door het zien en beleven van die geloofsuitingen. Talenten die God heeft gebruikt tot eer van zijn naam.

In deze rubriek wil ik nader ingaan op twee componisten (wat verwacht u anders van mij) die hun geloof geuit en uitgedragen hebben in muziek. Als eerste kan en mag J.S. Bach niet ontbreken. Hoeveel geestelijke muziek heeft hij wel niet gemaakt. Oratoria, koralen, noem maar op. Ook in het hedendaagse liedboek zijn enkele van zijn melodieën opgenomen (bijvoorbeeld gez 222 en 242). In gezang 265 noemt de dichter W. Barnard enkele inwoners van het nieuwe Jeruzalem en ziet Bach er als oppermaistro “de maat der englen slaan”. Een lied van Bach waar ik even bij stil wil staan is uit cantate 147: “Wohl mir dass Ich Jesum habe”. U kent het vast onder de andere titel “Jesu joy of mans desiring”. Een prachtige melodie die gewoon als begeleiding doorgaat als het lied erbij komt. Het klopt allemaal. Geniaal bedacht? Ja ook, maar naar mijn mening vooral ingegeven van boven, inspiratie vanuit het geloof. Want wat een geweldig lied, laat u de tekst maar even spreken:

Wohl mir, dass ich Jesum habe,
O wie feste halt ich ihn,
Dass er mir mein Herze labe,
Wenn ich krank und traurig bin.
Jesum hab ich, der mich liebet
Und sich mir zu eigen gibet;
Ach drum lass ich Jesum nicht,
Wenn mir gleich mein Herze bricht.

Tenslotte wil ik muziek van een hele andere orde noemen, het oratorium “Elias” van Felix Mendelssohn Bartholdy. Hoewel in het Duits een echte aanrader en voorbeeld hoe de componist vanuit een bijbelverhaal geïnspireerd is geraakt. Hij moet het zelf wel geloven, dat kan niet anders. Een werk wat dan ook tot de verbeelding spreekt. Mendelssohn heeft hierin de geschiedenis van Elia uit 1 Koningen 17 tot 2 Koningen 2 op muziek gezet. Hij weet als geen ander om de gebeurtenissen in de sfeer van de muziek terug te laten komen. Als Elia God ontmoet, niet in een storm, niet in een aardebeving maar in een zacht suizen van de wind, hoor je in de muziek de storm, de aardbeving maar ook heel indrukwekkend dat zachte suizen terug. Om kippenvel van te krijgen, Een ander voorbeeld is de hemelvaart van Elia. Je hoort in de muziek de vurige wagens Elia ten hemel dragen, steeds opzwepender, steeds een half toontje hoger. Fenomenaal! Maar een van de mooiste delen vind ik zelf de strijd tussen Elia en de profeten van Baäl uit 1 Koningen 18. Het volk schreeuwt de afgod aan om zijn offer te doen ontbranden. Het volk wordt steeds gekker en buitenzinniger, zo ook de muziek. En Elia maar tarten: “misschien slaapt hij, jullie moeten harder roepen.” En wat een ontlading als na het intense gebed van Elia en nadat zijn offer drijfnat is gemaakt, zijn offer door een vuur uit de hemel ontbrandt. Toen zei het gehele volk (1 Koningen 18 vers 39): “De Heere is God”.

Hoe past de reactie van het volk in onze tijd! Geloven is soms echt een kunst. Of om met Jezus´ woorden te spreken: “Zalig zij die geloven zonder te hebben gezien”. Maar geloven is ook echt ´uit de kunst´!

Kees Dorst

De passage uit cantate 147 van J.S. Bach is te beluisteren via YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=3jFxeO63fj8